Alergia

Termin "alergia", wprowadzony przez von Pirqueta w 1906 roku, pierwotnie oznaczał zmienioną odczynowość organizmu na antygen podany powtórnie. Z czasem zaczęto używać go w węższym znaczeniu jako synonimu nadwrażliwości.

Na początku wieku alergie były problemem jedynie około jeden procent społeczeństwa. Nie znano wówczas także antybiotyków, szczepień ochronnych, nie używano środków czystości. Na powierzchni skóry, na błonach śluzowych każdego człowieka było bardzo dużo bakterii, których nie umiano się pozbyć. Powodowały one plagi dziesiątkujące całe społeczeństwa. W końcu medycyna zaczęła stopniowo, ale coraz bardziej skutecznie, zwalczać bakterie bytujące na błonach śluzowych i skórze. Okazało się wówczas, że gdy układ immunologiczny nie jest zajęty walką z wirusami i bakteriami, to zaczyna kierować się przeciwko pyłkom, roztoczom i pleśniom.

       Obecnie choroby alergiczne należą do jednych z najczęściej występujących schorzeń współczesnej cywilizacji. Szacuje się, że na alergię w zależności od postaci choroby choruje od 10-30% populacji. Większość z chorób alergicznych ma charakter przewlekły i chorzy muszą być leczeni systematycznie, nieraz przez całe życie (tak jest w przypadku astmy oskrzelowej). Alergia spowodowana jest nieprawidłową reakcją układu odpornościowego na pewne czynniki. Chroni on człowieka przed procesami dezintegracji, wywołanymi różnymi czynnikami wewnętrznymi i zewnętrznymi. W tym przed agresją drobnoustrojów, stanowiąc system obrony organizmu przed infekcjami.

Układ immunologiczny może jednak reagować nie tylko na próby ataku ze strony niebezpiecznych drobnoustrojów, lecz również na każdą obcą substancję. Każdą substancję, która pobudza odpowiedź układu odpornościowego, nazywamy antygenem, a tę odpowiedź - reakcją immunologiczną. Nie każdy antygen jest w rzeczywistości zagrożeniem. Zdarza się jednak, że system odpornościowy reaguje nawet na "niewinną" obcą substancję tak, jak gdyby był to czynnik infekcji. Wówczas antygen nazywamy alergenem, a reakcję organizmu - reakcją alergiczną.


Najbardziej pospolitymi alergenami są:

  • Alergeny wziewne:

    • białka roztoczy kurzu domowego
    • pyłki roślin - szczególnie wiatropylnych drzew, traw i chwastów
    • sierści zwierząt domowych.

  • Alergeny pokarmowe:

    • orzechy
    • czekolada
    • owoce cytrusowe
    • mleko.

  • Alergeny zawodowe:

    • lateks u pracowników medycznych
    • mąka w piekarnictwie i wiele innych.

  • Alergeny kontaktowe:

    • biżuteria
    • zapięcie zegarka
    • sprzączka paska
    • metalowe guziki z zawartością chromu lub niklu.



        Alergeny najczęściej przedostają się od organizmu przez skórę, błony śluzowe lub wraz z wdychanym powietrzem i docierają do błony śluzowej górnych dróg oddechowych lub też przenikają przez błonę śluzową przewodu pokarmowego, co ma miejsce w przypadku alergenów pokarmowych. Pierwszy kontakt z alergenem zwykle nie powoduje odpowiedzi alergicznej, ale prowadzi do wytworzenia swoistych przeciwciał. Kolejne zetknięcie się z tym samym czynnikiem uczulającym zwykle wywołuje reakcję, czasem o gwałtownym i groźnym dla życia przebiegu. Objawia się ona najczęściej pod postacią wysypki, rumienia, bąbli na skórze, gwałtownego wycieku z nosa, zatkania nosa, pieczenia i łzawienia spojówek, bólu brzucha, biegunki. Może też wystąpić pod znacznie groźniejszą postacią - ataku astmy z dusznością i kaszlem lub nawet wstrząsu. Objawy reakcji alergicznej pojawiają się w ciągu kilku minut po kontakcie z alergenem.

Typowe objawy natychmiastowej reakcji alergicznej to:

  • podrażnienie nosa i katar
  • wysypka (pokrzywka) i swędzenie skóry
  • zaczerwienienie, łzawienie oczu
  • obrzęk krtani lub napad duszności astmatycznej

Najpoważniejszą postacią natychmiastowej reakcji alergicznej jest wstrząs anafilaktyczny. Następstwem tego jest silna reakcja wielu narządów i układów, w tym niewydolność oddechowa i zapaść układu krążenia. Typowymi sygnałami alarmowymi są pieczenie i swędzenie języka, dłoni i stóp, a także nagle pojawiające się zawroty głowy, nudności, wymioty, duszność i znaczne osłabienie, prowadzące do utraty przytomności.



CZĘSTE CHOROBY O PODŁOŻU ALERGICZNYM

POKRZYWKA

Częstość występowania pokrzywki szacuje się na 15-30% populacji, jest częstsza u kobiet niż u mężczyzn.

ETIOPATOGENZA

Bąbel pokrzywkowy powstaje w wyniku miejscowego obrzęku skóry, który jest poprzedzony rozszerzeniem drobnych naczyń krwionośnych i zwiększoną przepuszczalnością ich ścian oraz przenikaniem do tkanek surowicy zawierającej różne mediatory. Czynniki wyzwalające mogą mieć charakter immunologiczny i nieimmunologiczny.

OBRAZ KLINICZNY

Charakterystycznym wykwitem jest bąbel barwy różowej lub porcelanowobiałej z obwódką rumieniową od kilku milimetrów do kilkunastu centymetrów.

LECZENIE

  1. Eliminacja alergenu
  2. Leki przeciwhistaminowe
  3. Kortykosterydy
WYPRYSK

Jest to powierzchowny stan zapalny skóry wywołany różnymi czynnikami zewnątrzpochodnymi i wewnątrzpochodnymi.

EPIDEMIOLOGIA

Wyprysk kontaktowy występuje u około 5-10% populacji, głównie osób dorosłych i jest częstszy u kobiet.

ETIOPATOGENEZA

Reakcja alergiczna jest wyrazem nadwrażliwości na alergeny.

OBRAZ KLINICZNY

Wykwitem podstawowym jest grudka wysiękowa. Wykwity łączą się i tworzą większe ogniska z powierzchownym złuszczaniem, w obrębie którego zmiany są na różnym etapie rozwoju-obserwuje się pęcherzyki, nadżerki, strupki. Współistniejący stan zapalny może być różnie nasilony. W okresie zaostrzeń ogniska są dobrze odgraniczone od otoczenia, jaskrawoczerwone z przewagą objawów wysiękowych. W fazie przewlekłej ogniska są słabo odgraniczone od otoczenia i przeważają objawy zliszajowacenia-skóra w ich obrębie jest pogrubiała o wzmożonym poletkowaniu.

Wykwitom chorobowym towarzyszy świąd o różnym nasileniu.

Wyprysk kontaktowy występuje najczęściej na skórze rąk i stóp, ale może dotyczyć skóry o każdej lokalizacji.

RÓŻNICOWANIE

  • Atopowe zapalenie skóry
  • grzybica skóry gładkiej
  • łuszczyca

LECZENIE

-Eliminacja czynnika alergizującego -miejscowo preparaty zawierające kortykosterydy -ogólnie leki przeciwhistaminowe II generacji

ATOPOWE ZAPALENIE SKÓRY (AZS)

Jest to przewlekła choroba zapalna z obecnością wykwitów wypryskowych, zwykle zaczyna się w dzieciństwie.

EPIDEMIOLOGIA

Badania wskazują, że od 5 do 25% populacji wykazuje objawy atopowego zapalenia skóry.

ETIOPATOGENEZA

Etiologa tej choroby jest złożona i nie w pełni wyjaśniona.

Za udziałem podłoża genetycznego przemawia fakt, że częściej występuje AZS u osób z rodzin, gdzie częściej występuje atopia. W rozwoju zmian biorą udział zjawiska alergiczne i niealergiczne.

Przebieg choroby modyfikowany jest przez czynniki środowiskowe:

  • warunki klimatyczne
  • czynniki psychogenne
  • chemiczne substancje drażniące
  • drobnoustroje
  • alergeny powierzopochodne i pokarmowe


OBRAZ KLINICZNY

Występują w AZS ogniska wypryskowe:

- u niemowląt są to ogniska wysiękowo-zapalne w obrębie twarzy i owłosionej skóry głowy

- u dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym zmiany lokalizują się głównie w zgięciach łokciowych, dołach podkolanowych, okolicy nadgarstków, skórze szyi i rąk i przybierają one formę przewlekłego wyprysku z cechami liszajowacenia.

- u młodzieży i dorosłych zmiany mają formę wyprysku z cechami zliszajowacenia i dotyczą oprócz skóry w okolicy przegubów, twarzy i rąk także górnych części ciała.

Inne objawy atopowego zapalenia skóry:

  • suchość skóry
  • rogowacenie mieszków włosowych
  • rybia łuska
  • biały dermografizm
  • podwójne fałdy powiek
  • fałd szyjny
  • wyprysk sutków
  • zapalenie czerwieni wargowej
  • skłonność do nawrotowych bakteryjnych i wirusowych zapaleń skóry
  • świąd skóry-u części chorych nasila się po kontakcie z wełną, po intensywnym poceniu się i po stresie.

ASZ może współistnieć z atopowymi chorobami dróg oddechowych, które rozwijają się później niż zmiany skórne. Alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa współistnieje z AZS u 40-60% pacjentów, astma u 20-30%, pokrzywka u 30%, a bóle brzucha u 10%

PRZEBIEG

Przebieg choroby jest wieloletni.

Cechy rokowniczo niekorzystne: - gorszy przebieg u kobiet
- wczesny początek choroby z rozległymi zmianami
- współistnienie chorób atopowych dróg oddechowych

RÓŻNICOWANIE

- wyprysk
- świerzb

LECZENIE

  • eliminacja alergenu
  • pielęgnacja skóry: natłuszczanie skóry
  • miejscowo kortykosterydy
  • miejscowo immunosupresja
  • ogólnie:
    • leki przeciwhistaminowe I i II generacji
    • antybiotyki
    • sterydy
    • PUVA
    • cyklosporyna A
    • dobre efekty wydaje się dawać stosowanie suplementacji na podstawie Tkankowej Analizy Pierwiastków.


ASTMA

Choroba płuc charakteryzująca się odwracalną obturacją dróg oddechowych, ich zapaleniem i wzmożoną reaktywnością na różne bodźce.

ETOPATOGENEZA

W przypadku astmy atopowej objawy choroby są wynikiem reakcji alergicznej typu natychmiastowego. Najczęstszymi alergenami w astmie oskrzelowej są: roztocza kurzu domowego, sierść i naskórek zwierząt, pióra ptaków domowych, pyłki traw, chwastów, zarodniki grzybów i inne.

Ze względu na nasilenie objawów i przebieg choroby astmę oskrzelową dzieli się na:

  • sporadyczną
  • przewlekłą lekką
  • przewlekłą umiarkowaną
  • przewlekłą ciężką


OBJAWY KLINICZNE

Typowe objawy:

  • napady duszności spowodowane skurczem oskrzeli
  • świszczący oddech
  • kaszel
  • uczucie ciężaru w klatce piersiowej


Objawy mogą się cofać częściowo lub całkowicie, spontanicznie lub pod wpływem leków.

Występuje nadreaktywność oskrzeli na różnego rodzaju czynniki środowiska zewnętrznego. Napady astmy pojawiają się w wyniku kontaktu z alergenem, w trakcie wysiłku fizycznego, podczas oddychania mroźnym powietrzem, w trakcie infekcji układu oddechowego.

Czynniki zaostrzające objawy astmy to:

  • kontakt z alergenami
  • nawracające infekcje układu oddechowego
  • palenie papierosów
  • hiperwentylacja wysiłkowa
  • niektóre leki
  • niektóre składniki pokarmowe


Chorzy na astmę oskrzelową skarżą się często na ucisk w klatce piersiowej, nadmierną produkcję plwociny, zaburzenia snu i częste napady duszności w godzinach nocnych.

ROZPOZNANIE

Rozpoznanie można często ustalić na podstawie dolegliwości zgłaszanych przez chorego. Najistotniejsze badania dodatkowe to spirometria z próbą rozkurczową, prowokacyjne testy wziewne, testy skórne, poziom swoistych przeciwciał w surowicy krwi.

LECZENIE

Leczenie w astmie oskrzelowej jest ściśle uwarunkowane stopniem ciężkości choroby.

Zasadnicze znaczenie w procesie leczenia astmy ma unikanie kontaktu z czynnikami wywołującymi napad astmy u chorego.

Główne grupy leków:

  • kortykosterydy podawane w postaci wziewnej
  • leki rozkurczające oskrzela:
    • leki beta-mimetyczne
    • salbutamol
    • fenoterol
    • salmeterol
    • formeterol
    • teofilina, aminofilina
  • leki o działaniu antyhistaminowym
  • laki o działaniu antyleukotrienowym
  • leki wykrztuśne i mukolityczne
  • dobre efekty daje także stosowanie suplementacji na podstawie Tkankowej Analizy Pierwiastków, ale to jako wspomaganie leczenia podstawowego.

Poza tym stosuje się niekiedy metody fizykoterapeutyczne, psychoterapię i gimnastykę oddechową.